MÔ HÌNH DOANH NHÂN VÀ STARTUP CÁT XANH
Từ kết nối hình thức cũ đến hệ sinh thái cùng phát triển
- Một đề án nghiên cứu từ thực tiễn gần 20 năm
Trong nhiều năm qua, các hội doanh nhân, hiệp hội ngành nghề, câu lạc bộ doanh nghiệp và cộng đồng khởi nghiệp đã trở thành những không gian quan trọng để kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và mở rộng cơ hội kinh doanh. Nhiều tổ chức quy tụ những doanh nhân thành đạt, chủ doanh nghiệp lớn, chuyên gia giàu kinh nghiệm và những người có vị trí trong xã hội. Tuy nhiên, trên thực tế, hiệu quả hoạt động giữa các tổ chức có sự khác biệt đáng kể.
Có những cộng đồng phát triển mạnh mẽ, tạo ra nhiều cơ hội hợp tác và giá trị kinh tế cho hội viên. Nhưng cũng có những nơi dù có tên tuổi, có nguồn lực và tổ chức nhiều sự kiện, hoạt động vẫn chưa tạo được sức hút bền vững. Một số hội viên tham gia thời gian đầu rồi dần vắng mặt; các chương trình kết nối chưa chuyển hóa thành hợp đồng, khách hàng hay dự án cụ thể; trong khi ban điều hành phải liên tục tìm kiếm tài trợ và nguồn lực để duy trì hoạt động.
Từ thực tế đó, mô hình Doanh nhân và Startup Cát Xanh được nghiên cứu và phát triển theo hướng tiếp cận khác: không chỉ tập hợp doanh nhân thành viên mà còn xây dựng một cộng đồng có khả năng tạo ra giá trị thiết thực cho từng thành viên.
Đây là kết quả của đề án nghiên cứu về hoạt động của các hội, hiệp hội và câu lạc bộ doanh nhân trong và ngoài nước, được ông Phạm Ngọc Hoàng Bosco đúc kết qua gần 20 năm quan sát và tham gia thực tế, với sự phối hợp hoàn thiện của Viện Hỗ trợ Pháp lý và Chiến lược – Viện Chiến lược và Đổi Mới Sáng Tạo cùng VTOC Group.
Mô hình đặt ra một loạt câu hỏi cần được nhìn nhận thẳng thắn:
- Vì sao một số hội, câu lạc bộ quy tụ nhiều doanh nhân nổi tiếng, chủ tập đoàn lớn hoặc người có chức vụ cao nhưng hoạt động vẫn chưa hiệu quả, đôi khi một năm chỉ gặp nhau một vài lần để giao lưu, chụp ảnh và trò chuyện?
- Doanh nhân lớn và những người có vị thế xã hội có thể giúp cộng đồng phát triển đến đâu? Chỉ cần có những nhân vật nổi tiếng tham gia thì một tổ chức có thể tự động mạnh lên hay không?
- Vì sao nhiều tổ chức thường xuyên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài trợ? Có thể xây dựng mô hình hoạt động bền vững mà không phụ thuộc hoàn toàn vào nhà tài trợ hay không?
- Có nên thu hội phí? Nếu không thu hội phí thì lấy nguồn lực nào để duy trì hoạt động, và làm thế nào để tránh tình trạng thành viên chỉ muốn nhận quyền lợi mà không đóng góp?
- Những chương trình cà phê giao lưu, hội thảo lý thuyết và diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm có thực sự đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và startup?
- Hội viên có cơ hội trình bày khó khăn, nhu cầu thực tế và tìm kiếm giải pháp hay phần lớn chỉ ngồi nghe diễn giả nói?
- Một cộng đồng có thực sự bình đẳng khi doanh nhân nổi tiếng được ưu tiên, còn những thành viên ít tên tuổi hoặc doanh nghiệp nhỏ ít có cơ hội tiếp cận?
- Vì sao nhiều hội viên dần ngừng tham gia, tỷ lệ dự sự kiện giảm và ban tổ chức ngày càng khó thu hút người đến?
- Nếu phần lớn hội viên chỉ tập trung quảng bá, bán sản phẩm của mình và chờ ban điều hành mang lại lợi ích, nhưng ít chủ động hỗ trợ người khác, cộng đồng sẽ phát triển bằng cách nào?
Những câu hỏi này không nhằm phủ nhận giá trị của các hội, hiệp hội hay câu lạc bộ hiện hữu. Ngược lại, chúng đặt ra yêu cầu cần đổi mới phương thức tổ chức để các cộng đồng doanh nhân có thể phát huy tốt hơn vai trò của mình trong nền kinh tế.
- Cát Xanh lựa chọn cách tiếp cận khác: Xây dựng hệ sinh thái cơ hội
Điểm xuất phát của mô hình Cát Xanh là thay đổi cách nhìn về mục tiêu của một cộng đồng doanh nhân.
Một tổ chức không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng hội viên, số sự kiện tổ chức mỗi năm hay danh sách những nhân vật nổi tiếng tham gia. Điều quan trọng hơn là các thành viên có nhận được giá trị thiết thực hay không, có phát sinh những mối quan hệ hợp tác có ích hay không, và cộng đồng có đủ năng lực duy trì hoạt động lâu dài hay không.
Không xây một hội có nhiều thành viên. Hãy xây một hệ sinh thái mà mỗi thành viên có thể tạo cơ hội cho nhau.
Theo cách tiếp cận này, việc kết nối không dừng lại ở trao danh thiếp, trao đổi số điện thoại hay giới thiệu ngắn gọn về doanh nghiệp. Cộng đồng cần hiểu mỗi thành viên đang cung cấp sản phẩm, dịch vụ gì; có năng lực nào; đang cần khách hàng, nhà cung cấp, đại lý, nhà đầu tư hay đối tác nào; và bản thân họ có thể hỗ trợ những thành viên khác ra sao.
Chẳng hạn, một doanh nghiệp xây dựng có thể đang cần nhà cung cấp vật liệu. Một doanh nghiệp vật liệu cần hệ thống đại lý. Một startup có sản phẩm tốt nhưng chưa tìm được kênh phân phối. Một doanh nghiệp logistics đang tìm khách hàng xuất nhập khẩu. Một chủ doanh nghiệp có kinh nghiệm quản trị nhưng muốn tìm dự án mới.
Nếu những nhu cầu này được nhận diện, phân loại và kết nối đúng người, cộng đồng sẽ có cơ sở để hình thành các cơ hội hợp tác cụ thể. Ngược lại, nếu chỉ tổ chức gặp gỡ mà không hiểu hội viên cần gì, hoạt động kết nối rất dễ dừng lại ở giao lưu xã hội.
Vì vậy, Cát Xanh hướng đến việc chuyển từ kết nối con người sang kết nối nhu cầu; từ kết nối nhu cầu sang kết nối nguồn lực; từ kết nối nguồn lực sang hợp tác và tạo ra giá trị kinh tế.
- Doanh nhân lớn có thể tạo động lực, nhưng không thể thay thế cả cộng đồng
Một trong những câu hỏi thường gặp là liệu sự tham gia của các doanh nhân thành đạt, chủ tập đoàn lớn hoặc những người có vị thế có đủ để giúp một hội phát triển hay không.
Một vài cá nhân nổi bật không thể thay thế sự tham gia chủ động của hàng trăm thành viên khác. Nếu mọi hoạt động đều phụ thuộc vào chủ tịch, ban chấp hành hoặc một số doanh nhân lớn, tổ chức sẽ khó phát triển bền vững. Khi những người này bận rộn, rút lui hoặc không còn đủ nguồn lực, hoạt động của cộng đồng có thể nhanh chóng suy giảm. Nhất là hiện nay nhiều doanh nhân rất lớn, nhưng có thể dính pháp lý, hoặc khủng hoảng.
Cát Xanh hướng đến việc phân bổ vai trò phù hợp với năng lực của từng thành viên. Doanh nhân lớn có thể đảm nhận vai trò dìu dắt doanh nghiệp nhỏ, khó khăn, kết nối chiến lược hoặc mở ra cơ hội. Doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể hợp tác thương mại, cung cấp sản phẩm, tìm kiếm khách hàng và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn. Startup có thể mang đến ý tưởng, công nghệ, mô hình kinh doanh mới và khả năng đổi mới.
Mỗi thành viên không nhất thiết phải có quy mô lớn mới tạo ra giá trị. Một doanh nghiệp nhỏ nhưng có mạng lưới khách hàng phù hợp đôi khi có thể tạo ra một hợp đồng thiết thực hơn một buổi hội thảo với nhiều diễn giả nổi tiếng. Hay một cá nhân có chuyên môn nào đó, có thể giúp cho hoạt động hội, hoặc góp phần cộng tác với doanh nghiệp nào đó.
Do đó, Cát Xanh không đặt trọng tâm vào việc xây dựng một cộng đồng của những người đã thành công, mà hướng tới một cộng đồng giúp các thành viên có thêm cơ hội để phát triển và thành công.
- Đổi mới hoạt động: Từ ít hoạt động hiệu quả sang giải quyết vấn đề thực tế
Các buổi cà phê doanh nhân, hội thảo, tọa đàm và chương trình giao lưu vẫn có giá trị nếu được thiết kế đúng mục tiêu. Vấn đề không nằm ở hình thức tổ chức, mà ở việc chương trình có phù hợp với nhu cầu của thành viên và tạo ra kết quả tiếp nối hay không.
Một buổi hội thảo mà người nghe không thấy các chia sẻ có ích hoặc không biết áp dụng kiến thức vào đâu, không tìm được đối tác phù hợp và không có hoạt động hỗ trợ sau chương trình, giá trị thực tế sẽ bị giới hạn.
Tương tự, một diễn giả có thể là chuyên gia đầu ngành hoặc lãnh đạo một tập đoàn lớn, nhưng những kinh nghiệm quản trị ở quy mô hàng nghìn tỷ đồng chưa chắc giải quyết được vấn đề của một doanh nghiệp nhỏ đang thiếu vốn lưu động, thiếu khách hàng, thiếu nhân sự hoặc chưa biết xây dựng quy trình bán hàng. Chưa nói đến có sẵn sàng mạnh dạn chia sẻ cởi mở thật lòng hết hay không.
Vì vậy, Cát Xanh định hướng đa dạng hóa hoạt động theo nhu cầu thực tế của hội viên, chẳng hạn:
- Café CEO: Không chỉ gặp gỡ xã giao mà tạo không gian để doanh nhân trao đổi khó khăn, nhu cầu và cơ hội hợp tác, cơ hội cùng đầu tư phát triển. Gắn kết, và xây dựng niềm tin với nhau, để mở ra các cơ hội hợp tác thiết thực.
- Mentoring và coaching: Kết nối người có kinh nghiệm với doanh nhân trẻ, chủ doanh nghiệp nhỏ hoặc startup đang cần định hướng.
- Thảo luận tình huống thực tế: Thành viên cùng phân tích những vấn đề như dòng tiền, tìm kiếm khách hàng, quản trị nhân sự, mở rộng thị trường và xử lý khó khăn trong kinh doanh. Cũng như có thể chia sẻ các vấn đề khác.
- Kết nối thương mại đầu tư: Giới thiệu khách hàng, nhà cung cấp, nhà phân phối, đối tác công nghệ, đối tác logistics hoặc cơ hội đầu tư phù hợp.
- Kết nối dự án: Tập hợp các doanh nghiệp có năng lực bổ trợ để cùng tham gia một dự án, thay vì để từng thành viên tự tìm kiếm mọi nguồn lực.
- Theo dõi sau kết nối: Xác định người phụ trách, bước hành động tiếp theo và kết quả cần đạt để những cuộc gặp không kết thúc ngay khi sự kiện khép lại.
- Hỗ trợ chuyên môn: Tái cấu trúc cho các công ty, tập đoàn đang gặp khó. Nâng cao năng lực quản lý, quản trị, kinh doanh đầu tư.
Các chương trình cần được thiết kế theo từng nhóm đối tượng. Doanh nghiệp lớn có thể cần chiến lược mở rộng thị trường, quản trị rủi ro hoặc hợp tác đầu tư. Doanh nghiệp nhỏ có thể cần tăng doanh số, quản lý dòng tiền và tối ưu chi phí. Startup có thể cần kiểm chứng thị trường, hoàn thiện sản phẩm, tìm khách hàng đầu tiên và xây dựng mô hình kinh doanh.
Mục tiêu không phải tổ chức thật nhiều sự kiện, mà là tổ chức những hoạt động khiến thành viên muốn quay lại vì họ nhận được giá trị.
- Bình đẳng trong cơ hội, tôn trọng sự khác biệt
Một cộng đồng doanh nhân có thể quy tụ những người rất khác nhau về tài sản, quy mô doanh nghiệp, kinh nghiệm, vị trí xã hội và mạng lưới quan hệ. Sự khác biệt này có thể tạo ra sức mạnh nếu được sử dụng đúng cách, nhưng cũng có thể trở thành rào cản nếu tổ chức hình thành khoảng cách giữa nhóm nổi tiếng và những thành viên ít tên tuổi.
Một doanh nhân điều hành tập đoàn lớn không nhất thiết phải có mọi câu trả lời cho một startup. Một chủ doanh nghiệp nhỏ cũng không nên bị xem nhẹ chỉ vì doanh thu thấp hơn. Trong nhiều trường hợp, những người trực tiếp điều hành doanh nghiệp quy mô nhỏ lại hiểu rất rõ thị trường địa phương, khách hàng cụ thể và những khó khăn mà doanh nghiệp đang gặp phải.
Cát Xanh hướng đến một nguyên tắc: bình đẳng về sự tôn trọng và cơ hội tham gia, nhưng không đồng nghĩa mọi người có cùng vai trò, năng lực hoặc trách nhiệm.
Người có kinh nghiệm được tôn trọng vì kinh nghiệm. Người có nguồn lực được ghi nhận vì khả năng đóng góp. Người mới khởi nghiệp được tạo điều kiện vì tiềm năng phát triển. Người khó khăn, khủng hoảng được chia sẻ thân tình và luôn được đối xử trân trọng. Mỗi thành viên cần có cơ hội trình bày nhu cầu, giới thiệu năng lực và đề xuất sáng kiến trong một môi trường cởi mở, không bị chi phối quá mức bởi danh tiếng hay quy mô doanh nghiệp.
Điều này cũng đòi hỏi ban điều hành phải chủ động lắng nghe. Không nên chỉ mời những người nổi tiếng phát biểu, trong khi những hội viên đang đối diện khó khăn thực tế lại không có cơ hội chia sẻ. Một cộng đồng chỉ có thể phục vụ đúng nhu cầu khi biết lắng nghe những người mà mình đang phục vụ.
- Không thu hội phí không có nghĩa là không có trách nhiệm
Một điểm đáng chú ý trong mô hình Cát Xanh là định hướng không thu hội phí thành viên. Cách tiếp cận này nhằm giảm rào cản gia nhập, đặc biệt với doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp mới thành lập và startup đang thiếu nguồn lực, hoặc các công ty đang gặp khủng hoảng. Nhưng vẫn khuyến khích những ai đang không khủng hoảng, thì vẫn đóng hội phí, tài trợ có thể.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa không thu hội phí và không cần đóng góp. Một tổ chức không thu tiền hội viên vẫn cần nguồn lực để vận hành, tổ chức chương trình, duy trì hoạt động kết nối và phát triển các sáng kiến chung. Nếu mọi thành viên đều muốn hưởng lợi nhưng không ai sẵn sàng đóng góp thời gian, công sức, kiến thức hoặc nguồn lực, mô hình sẽ không thể vận hành lâu dài.
Vì vậy, Cát Xanh không xem việc miễn hội phí là cam kết cung cấp mọi quyền lợi miễn phí vô điều kiện. Đây là cách giảm rào cản tài chính, đồng thời khuyến khích các thành viên đóng góp theo khả năng và nhu cầu của cộng đồng.
Một người có thể đóng góp bằng cách giới thiệu khách hàng phù hợp. Người khác hỗ trợ chuyên môn, hướng dẫn startup, chia sẻ kinh nghiệm quản trị hoặc tham gia tổ chức sự kiện. Một doanh nghiệp có thể hỗ trợ địa điểm, nhân lực, sản phẩm dùng thử hay cơ hội hợp tác. Có người đóng góp bằng thời gian, có người bằng quan hệ, có người bằng chuyên môn, công sức, và có người bằng nguồn lực tài chính. Cá nhân, tổ chức có năng lực thì hỗ trợ tái cấu trúc, pháp lý, nợ..
Đối với một số chương trình chuyên đề có chi phí tổ chức thực tế, cộng đồng có thể vận động đóng góp tự nguyện ở mức phù hợp; chẳng hạn, dưới 100.000 đồng mỗi người cho một hoạt động cụ thể nếu điều kiện tổ chức cho phép. Khoản này cần được thông báo minh bạch, gắn với chi phí chương trình và không biến thành hội phí bắt buộc trá hình.
Nguyên tắc cốt lõi là: không thu tiền để tạo cộng đồng, nhưng phải tạo giá trị và xây dựng tinh thần trách nhiệm để nuôi cộng đồng.
- Từ “Tôi bán” sang “Chúng ta cùng bán”
Trong kinh doanh, nhiều doanh nghiệp có sản phẩm tốt nhưng thiếu khách hàng, thiếu kênh phân phối hoặc không đủ nguồn lực tiếp cận thị trường. Trong khi đó, các thành viên cùng một cộng đồng có thể sở hữu những mạng lưới khách hàng, nhà cung cấp và đối tác bổ trợ cho nhau.
Đây chính là cơ hội để Cát Xanh phát triển tư duy hợp tác thương mại.
Thay vì mỗi thành viên chỉ tập trung quảng bá sản phẩm của mình, cộng đồng khuyến khích các thành viên tìm hiểu xem ai có thể trở thành khách hàng, đại lý, nhà cung cấp hoặc đối tác của ai. Khi có nhu cầu phù hợp, thành viên chủ động giới thiệu, tạo cuộc gặp và hỗ trợ các bên tiến tới hợp tác.
Chẳng hạn, một doanh nghiệp xây dựng có thể giới thiệu nhà cung cấp vật liệu cho khách hàng của mình. Một đơn vị phân phối có thể giúp startup tiếp cận thị trường. Một doanh nghiệp xuất nhập khẩu có thể kết nối nhà sản xuất với khách hàng nước ngoài. Một doanh nghiệp công nghệ có thể hỗ trợ các thành viên cải thiện quy trình quản trị và bán hàng. Hoặc muốn bán hàng, thì phải giúp khách hàng bán sản phẩm, dịch vụ của họ trước.
Tuy nhiên, để tránh tình trạng kết nối mang tính hình thức, mỗi cơ hội cần được theo dõi phù hợp. Cộng đồng có thể ghi nhận nhu cầu, người giới thiệu, bên tiếp nhận, tình trạng trao đổi và kết quả cuối cùng. Những thông tin nhạy cảm về khách hàng, giá cả hay giao dịch phải được bảo mật theo thỏa thuận và quy định liên quan.
Không phải mọi lời giới thiệu đều trở thành hợp đồng. Nhưng nếu việc kết nối được thực hiện có trách nhiệm, đúng nhu cầu và có theo dõi, xác suất tạo ra kết quả thiết thực sẽ cao hơn so với việc chỉ trao danh thiếp.
Tư duy này có thể được tóm gọn bằng một thông điệp: Quảng bá sản phẩm là quyền của hội viên. Nhưng hỗ trợ nhau tạo ra cơ hội kinh doanh mới là nền tảng để cộng đồng phát triển lâu dài.
- Xây dựng nguồn lực bền vững từ giá trị kinh tế
Không ít tổ chức gặp khó khăn khi phải thường xuyên tìm kiếm nhà tài trợ để duy trì các hoạt động. Tài trợ có thể là nguồn lực hữu ích, nhưng nếu trở thành nguồn thu chủ yếu và duy nhất, tổ chức sẽ dễ bị động trước sự thay đổi của nhà tài trợ hoặc điều kiện kinh tế.
Cát Xanh hướng đến việc đa dạng hóa nguồn lực, trong đó hoạt động kết nối và hợp tác kinh tế là một thành tố quan trọng.
Trước hết, cộng đồng có thể tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối nhà cung cấp, nhà phân phối, khách hàng và đối tác đầu tư. Khi một hoạt động phát triển thành hợp đồng dịch vụ, dự án hợp tác hoặc giao dịch thương mại, các bên có thể thỏa thuận cơ chế phí hoặc chia sẻ giá trị phù hợp, minh bạch.
Thứ hai, cộng đồng có thể hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các dự án chung, tìm kiếm đối tác và mở rộng thị trường. Những hoạt động chuyên môn có tính chất dịch vụ cần được thực hiện theo hợp đồng riêng, với phạm vi công việc, trách nhiệm và chi phí rõ ràng.
Thứ ba, các chương trình ươm tạo startup, phát triển sản phẩm và kết nối nhà đầu tư có thể tạo ra giá trị dài hạn. Tuy nhiên, đầu tư phải được thực hiện thông qua cấu trúc phù hợp, có đánh giá rủi ro, thỏa thuận minh bạch và tuân thủ pháp luật; không nên nhầm lẫn hoạt động cộng đồng với cam kết đầu tư. Theo từng trải của ông Phạm Ngọc Hoàng Bosco thì hoạt động này nếu làm tốt sẽ là cơ hội lớn.
Thứ tư, những đơn vị chuyên môn trong hệ sinh thái có thể cung cấp dịch vụ tư vấn chiến lược, quản trị, pháp lý, tài chính, nhân sự, marketing, bán hàng hoặc tái cấu trúc, phục hồi doanh nghiệp khi có nhu cầu. Việc sử dụng dịch vụ phải dựa trên nhu cầu thực tế, năng lực cung cấp và thỏa thuận độc lập, không tạo áp lực để hội viên buộc phải mua dịch vụ của một đơn vị cụ thể. Ưu tiên các tổ chức có năng lực thực tiễn và sẵn sàng lấy sau, hoặc quy đổi giá trị.
Cuối cùng, cộng đồng có thể huy động nguồn lực từ tài trợ phù hợp, đóng góp tự nguyện, hoạt động trách nhiệm xã hội và phần giá trị được phân bổ từ những chương trình hợp tác có hiệu quả. Các khoản thu, chi và nguyên tắc sử dụng nguồn lực cần được công khai theo cơ chế quản trị của tổ chức.
Mô hình này hướng đến một vòng tuần hoàn: kết nối thành viên, nhận diện nhu cầu, hình thành hợp tác, tạo ra giá trị kinh tế, dành một phần nguồn lực phù hợp để phát triển hoạt động chung, rồi tiếp tục mở rộng cơ hội cho các thành viên.
Cộng đồng không chỉ cần nguồn tiền để tồn tại. Cộng đồng cần một cơ chế tạo ra giá trị đủ tốt để có thể tự nuôi dưỡng và phát triển.
- Ban điều hành và hội viên: Quyền lợi luôn đi cùng trách nhiệm
Một cộng đồng muốn hoạt động hiệu quả cần phân định rõ vai trò của ban điều hành và hội viên.
Ban điều hành không chỉ có nhiệm vụ tổ chức sự kiện hay vận động tài trợ. Họ cần xây dựng định hướng hoạt động, xác định nhu cầu của thành viên, thiết kế chương trình, tạo điều kiện kết nối, quản lý nguồn lực và theo dõi kết quả. Đồng thời, ban điều hành phải làm gương về tính minh bạch, công bằng, trách nhiệm và việc thực hiện cam kết.
Ở chiều ngược lại, hội viên không nên xem cộng đồng như một kênh quảng cáo miễn phí hoặc nơi chờ đợi người khác mang khách hàng đến. Mỗi thành viên cần chủ động xác định mình có thể đóng góp gì, tham gia những hoạt động nào, hỗ trợ được ai và có thể thực hiện những cam kết nào.
Điều này không có nghĩa mọi người phải đóng góp như nhau. Một startup mới thành lập có thể chưa có nhiều nguồn lực, nhưng vẫn có thể tham gia, chia sẻ thông tin hữu ích và hỗ trợ những thành viên khác trong phạm vi năng lực. Một doanh nhân bận rộn có thể không dự mọi sự kiện, nhưng có thể đóng góp bằng vật chất, hoặc hỗ trợ gì đó hoặc mở ra một cơ hội hợp tác phù hợp.
Điều cần tránh là tình trạng ban điều hành liên tục cho đi, còn hội viên chỉ chờ nhận lại; hoặc một số thành viên thường xuyên sử dụng các hoạt động chung để quảng bá lợi ích riêng nhưng không quan tâm đến sự phát triển của cộng đồng.
Cát Xanh hướng đến một nguyên tắc cân bằng: quyền lợi phải đi cùng trách nhiệm; mức độ đóng góp có thể khác nhau, nhưng tinh thần cùng xây dựng là điều cần thiết.
- Đo lường hiệu quả bằng kết quả thực chất
Nếu chỉ đánh giá một tổ chức qua số hội viên, số buổi gặp mặt hoặc số lượng người nổi tiếng tham dự, ban điều hành có thể khó nhận biết hoạt động nào thực sự hiệu quả.
Cát Xanh đề xuất hướng đến những chỉ số phản ánh giá trị thực tế hơn, chẳng hạn: tỷ lệ hội viên tiếp tục tham gia; mức độ tham gia các hoạt động; số lượt kết nối phù hợp; số cơ hội kinh doanh được giới thiệu; số dự án hợp tác hình thành; số vấn đề của hội viên được hỗ trợ giải quyết; mức độ đóng góp của thành viên; và khả năng duy trì nguồn lực hoạt động.
Các chỉ số cần được lựa chọn phù hợp với quy mô và mục tiêu của từng tổ chức. Không phải cộng đồng nào cũng cần đặt mục tiêu tạo ra nhiều hợp đồng thương mại; một số hội nghề nghiệp có thể tập trung vào chuyên môn, tiêu chuẩn ngành, đào tạo hoặc bảo vệ quyền lợi hội viên. Tuy nhiên, mỗi tổ chức cần xác định rõ mình tồn tại để làm gì và có bằng chứng nào cho thấy mục tiêu ấy đang được thực hiện.
Đặc biệt, số lượng kết nối không đồng nghĩa với chất lượng kết nối. Một lời giới thiệu không phù hợp có thể không tạo ra giá trị, trong khi một mối quan hệ đúng nhu cầu có thể mở ra cơ hội hợp tác lâu dài.
Do đó, việc đánh giá phải kết hợp cả số liệu định lượng và phản hồi thực tế của hội viên. Những chương trình không tạo ra giá trị cần được điều chỉnh hoặc dừng lại; những mô hình hiệu quả cần được duy trì, cải tiến và nhân rộng.
- Khả năng nhân rộng mô hình Cát Xanh
Mô hình Doanh nhân và Startup Cát Xanh không nhất thiết phải được áp dụng giống nhau ở mọi tổ chức. Mỗi hiệp hội ngành nghề, câu lạc bộ doanh nhân, cộng đồng khởi nghiệp hay mạng lưới doanh nghiệp địa phương đều có đặc điểm, nguồn lực và mục tiêu riêng.
Điều có thể chuyển giao không phải là một bộ quy tắc cứng nhắc, mà là phương pháp xây dựng cộng đồng dựa trên nhu cầu thực tế, kết nối có mục tiêu, đóng góp phù hợp, quản trị minh bạch và đo lường kết quả.
Quá trình áp dụng có thể bắt đầu bằng việc đánh giá hiện trạng: tổ chức đang phục vụ ai, hội viên cần gì, hoạt động nào tạo ra giá trị, nguồn lực hiện có ra sao và những điểm nghẽn nằm ở đâu. Trên cơ sở đó, tổ chức lựa chọn một số hoạt động ưu tiên để thử nghiệm, theo dõi kết quả và điều chỉnh trước khi mở rộng.
Việc chuyển giao cũng cần có lộ trình, tài liệu vận hành, tiêu chí đánh giá và cơ chế hỗ trợ ban điều hành. Không nên kỳ vọng một cộng đồng sẽ thay đổi chỉ bằng việc đổi tên chương trình, tổ chức thêm sự kiện hoặc ban hành một khẩu hiệu mới.
Đặc biệt, nguyên tắc không thu hội phí của Cát Xanh không nhất thiết phải trở thành yêu cầu bắt buộc đối với mọi tổ chức. Với những hội có nghĩa vụ chuyên môn, dịch vụ hoặc chi phí vận hành đặc thù, hội phí vẫn có thể là nguồn lực hợp lý nếu được sử dụng minh bạch và tương xứng với giá trị mang lại. Điều quan trọng là tổ chức không để hội phí trở thành mục tiêu duy nhất, cũng không để hội viên trả tiền nhưng không nhận được giá trị tương xứng.
Mục tiêu của việc chuyển giao là giúp tổ chức xác định rõ giá trị cốt lõi, thiết kế mô hình hoạt động phù hợp và tạo ra khả năng phát triển bền vững trong điều kiện thực tế của mình.
- Từ một cộng đồng doanh nhân đến một phương thức phát triển chung
Trong bối cảnh doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều áp lực về vốn, thị trường, công nghệ, nhân lực và khả năng cạnh tranh, việc hợp tác giữa các doanh nghiệp ngày càng có ý nghĩa. Không phải doanh nghiệp nào cũng có thể tự mình sở hữu đầy đủ nguồn lực để phát triển. Nhưng thông qua một cộng đồng được tổ chức tốt, doanh nghiệp có thể tiếp cận những năng lực bổ trợ, những mối quan hệ phù hợp và những cơ hội mà nếu hoạt động riêng lẻ, họ khó có thể tiếp cận.
Giá trị của một hội doanh nhân vì thế không chỉ nằm ở việc các thành viên quen biết nhau, mà còn ở khả năng giúp họ hiểu nhau, tin tưởng nhau và cùng tạo ra những kết quả có ích.
Cát Xanh đặt trọng tâm vào việc xây dựng một cộng đồng nơi doanh nghiệp lớn có thể hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, startup có thể tìm được đối tác, người có kinh nghiệm có thể truyền đạt tri thức, và mỗi thành viên đều có cơ hội đóng góp theo cách phù hợp với năng lực của mình.
Đây không phải lời khẳng định rằng một mô hình có thể giải quyết mọi vấn đề của các hội, hiệp hội hay cộng đồng doanh nhân. Hiệu quả vẫn phụ thuộc vào con người, năng lực tổ chức, tính minh bạch, điều kiện thị trường và mức độ cam kết của các thành viên. Nhưng mô hình có thể cung cấp một hướng tiếp cận để các tổ chức nhìn lại mục tiêu, phương thức hoạt động và cơ chế tạo ra giá trị.
Thông điệp của Cát Xanh được thể hiện qua ba nguyên tắc:
Không xây một hội có nhiều thành viên. Hãy xây một hệ sinh thái mà mỗi thành viên có thể tạo cơ hội cho nhau.
Không thu phí để bạn được thuộc về. Cùng đóng góp để cùng phát triển.
Không xây “hội của những người thành công”. Hãy xây “cộng đồng giúp nhau trở nên thành công”.
Sau cùng, một cộng đồng doanh nhân mạnh không nhất thiết là nơi tập hợp những người giàu nhất, nổi tiếng nhất hay có nhiều chức vụ nhất. Đó là nơi các thành viên tìm thấy giá trị, có cơ hội hợp tác, được tôn trọng và sẵn sàng đóng góp để người khác cũng có thể phát triển.
Khi mỗi thành viên không chỉ hỏi “Tôi nhận được gì từ cộng đồng?” mà còn chủ động hỏi “Tôi có thể tạo ra giá trị gì cho cộng đồng và cho những thành viên khác?”, tổ chức mới có cơ hội chuyển từ một nơi gặp gỡ thành một hệ sinh thái hợp tác thực chất.
Đó cũng là tinh thần cốt lõi mà mô hình Doanh nhân và Startup Cát Xanh hướng tới: kết nối để hợp tác, hợp tác để tạo giá trị, và dùng giá trị ấy để cùng phát triển bền vững.
